Artikel 'Gezinsbegeleiding: over leven en overleven'

Riwis timmert steeds meer aan de weg met gezinsbegeleiding. Het helpt niet alleen ouders hun leven op orde te krijgen, maar voorkomt ook dat hun kinderen ontsporen. Een werkdag van gezinsbegeleider Esther Slaaf.

10.30 uur. Locatie het Portaal. Het team gezinsbegeleiding is net klaar met het maandelijkse werkoverleg. Taken zijn verdeeld en nieuwe cliënten besproken. Tot voor kort had het team ook wekelijks een casuïstiekoverleg. Dat overleg is geschrapt vanwege de ombuigingen. Er moeten zoveel mogelijk cliëntgebonden uren worden gemaakt.

De gezinsbegeleiders van Riwis hebben dezelfde taken als een ambulant begeleider. Maar er is één wezenlijk verschil. Gezinsbegeleiders zijn er niet alleen voor hun eigen cliënt, maar ook voor het functioneren van het gezinssysteem. Hoe is de relatie tussen ouder en kind? En tussen de ouders onderling? Maken ze veel ruzie? Komt de ouder - ondanks zijn of haar psychische problematiek - voldoende toe aan de opvoeding? Steeds vaker ook zijn de gezinsbegeleiders aanwezig als observator en coach tijdens ontmoetingen tussen ouder en kind in het kader van een bezoekregeling.

11.00 uur. De eerste cliënt van vandaag is Chantal. Hoewel Chantal een goede kapster is, is een reguliere baan niet voor haar weggelegd. Ze is manisch-depressief. In goede periodes is ze tot veel in staat, maar in slechte periodes komt ze haar bed niet uit. En als het heel slecht is, gaat ze een dag of zes naar een time-out plek om tot rust te komen. De laatste keer was nog niet zo lang geleden. Haar dochter Sharina van dertien nam toen het voortouw. ‘Of jij belt Esther nu, of ik doe het’, had ze gezegd. Uiteindelijk belde Chantal zelf. In zulke situaties komt Esther langs om de praktische zaken te regelen. Ze zorgt dat de kinderen worden opgevangen. Belt de school van zoon Willem (8) om uit te leggen wat er aan de hand is. In het leven van Chantal speelt Esther een belangrijke rol. ‘Ze is mijn steun’ zegt Chantal. ‘Bij haar kan ik mijn hart luchten zonder dat ik bang hoef te zijn iemand te kwetsen. Samen zoeken we oplossingen voor mijn problemen.’

13.00 uur. Apeldoorn-Zuid. De voortuin van het huis van Astrid ligt er netjes bij. Zij en haar zoontje Mick (10) wonen er sinds twee maanden. Daarvoor leefden Astrid en Mick op tal van plekken: bij Astrid’s moeder, in blijfvan-mijn-lijfhuizen in verschillende steden en in beschermde woonvormen. Ze is ook een tijd opgenomen geweest. Met de vader van Mick heeft Astrid jaren geen contact gehad. Hij was verslaafd aan drugs. Waar hij uithangt, is meestal onduidelijk. In mei 2011 hebben Mick en zijn biologische vader elkaar voor het eerst ontmoet, op het station van Amersfoort. Esther ging - op verzoek van Astrid - met Mick mee. Het plan was een officiële bezoekregeling op te zetten. Maar Astrid heeft er geen vertrouwen in dat Mick’s vader zich er aan zal houden. Mick lijkt sinds de ontmoeting ook niet meer zo bezig te zijn met zijn vader. Astrid en Esther hebben afgesproken er regelmatig op terug te komen.

Astrid is een vriendelijke en open jonge vrouw. Ze maakt een evenwichtige indruk. Maar schijn bedriegt. Astrid heeft ADD en last van angstaanvallen. Bovendien is ze hoogsensitief en continu bezig met hoe ze zich tot andere mensen verhoudt. Daardoor raakt ze snel overprikkeld. Astrid gaat liever met dieren om dan met mensen. Dan kan ze zichzelf zijn. Dankzij Esther werkt Astrid nu op de kinderboerderij. Dat gaat goed. Ze werkt alleen de ochtend, zodat ze ’s middags even op adem kan komen voordat Mick weer terugkomt van school.

‘Hoe gaat het met Mick en zijn nieuwe juf?, vraagt Esther. ‘Ik heb haar nog niet ontmoet’, zegt Astrid. ‘Maar ik wil wel graag een afspraak met haar maken.’ Esther: ‘Wil je dat ik mee ga?’ ‘Graag’ zegt Astrid. ‘Ik ben bang dat ik dichtsla.’ Dat is niet wenselijk. Want het is van wezenlijk belang dat Mick’s nieuwe juf wat handvatten krijgt hoe ze met hem moet omgaan. Mick heeft namelijk ook ADD. Als je hem niet begrijpt, bestaat het risico dat je zijn gedrag negatief uitlegt.

14.00 uur. We zitten weer in de auto. ‘Ik heb veel bewondering voor Astrid’, vertelt Esther. ‘Ze heeft veel tegenslag gehad in haar leven, maar heeft zich daar overheen geknokt. Het gaat nu goed met haar en Mick.’ Esther is dan ook voorzichtig bezig de begeleiding af te bouwen. Astrid en Esther werken nu alleen nog aan zogenoemde ‘behouddoelen’.

14.30 uur. We staan op de afgesproken tijd voor een dichte deur bij David en Charlene. De klep van de brievenbus is gesloopt. Esther kijkt door de opening van de deur naar binnen. Ze ziet dat de ruit van de woonkamerdeur er ook uit ligt. ‘Het gebeurt wel vaker dat mensen hun afspraak vergeten,’ vertelt Esther. ‘Onze cliënten zijn geen mensen die agenda’s bijhouden.’ Esther belt het nummer van David om te vragen waar hij blijft, maar krijgt ene Mark aan de lijn. Dat schiet niet op. Net als we besluiten dat het mooi geweest is, komt het stel aangefietst. ‘We hadden niets in huis dus we moesten even naar de supermarkt’, roept Charlene vrolijk vanaf beneden terwijl ze haar fiets in het rek zet.

Even later zitten we in de piepkleine woonkamer van hun fl atje in Apeldoorn-Zuid. David en Charlene zijn begin twintig. Hun zoontje Tim van 14 maanden loopt sinds een paar dagen. Hij schuifelt voorzichtig door de kamer. Als hij aankomt bij de televisie, begint hij enthousiast op alle knopjes te drukken. ‘Dat doen we hier niet’, valt Charlene plotseling fel uit. Ze pakt Tim bij zijn arm en trekt hem hardhandig naar achteren.‘Hij doet het niet expres’ zegt Esther rustig. ‘Dat is de manier waarop kinderen hun wereld ontdekken.’

Charlene en David zien er uit als piepjonge maar gelukkige ouders. Toch staan ze te boek als ‘risicogezin’. David heeft een oppositioneel opstandige gedragsstoornis en woonde jarenlang op Hoenderloo. Daarom is het stel per definitie ‘verdacht’ bij instanties. Bij het laatste bezoek aan het consultatiebureau bleek, dat Tim was afgevallen. De volgende dag stonden er meteen twee consulenten onaangekondigd op de stoep. Dat wantrouwen voelen David en Charlene elke dag. Bij de supermarkt, in de stad, op school en bij de stadsbank. Daarom is het zo fijn, dat Esther er is. Zij vertrouwt hen tenminste. Esther is een soort wijze tante voor David en Charlene. Ze hechten erg aan haar mening over dingen. Niet alleen omdat Esther rustig is en goed naar ze luistert, maar ook omdat haar eigen zoontje net zo oud is als Tim. Dat schept een band. Esther is vriendelijk en betrokken. Is begaan met het wel en wee van David, haar cliënt, maar net zo goed met dat van Charlene en Tim. ‘Hoe gaat het nu met eten?’, vraagt Esther. ‘Goed’, antwoord Charlene trots. ‘Hij eet nu gewoon brood.’ ‘En fruit?’, informeert Ester. ‘Fruit krijgt hij niet, wij zij geen fruitmensen’, zegt David. ‘Zou ik toch wel doen’, zegt Esther. ‘Want in deze leeftijd is het heel belangrijk dat ze voldoende vitamines binnenkrijgen.’ Voor David en Charlene wijze raad waar ze zeker iets mee gaan doen.

De rest van het gesprek gaat over de Stadsbank. Esther, Charlene en David hebben er morgen een afspraak. Tijdens het gesprek dwalen David’s ogen continu af naar een wit apparaatje aan de muur. Dat apparaatje had hem gisteren moeten voorzien van razendsnel internet. Maar het werkt niet. ‘Ik ben gigantisch opgefokt’, zegt David. ‘Ben je wel een beetje rustig gebleven aan de telefoon’, vraagt Esther. David begint te grinniken, zijn ogen beginnen te twinkelen. ‘Ja hoor Esther.’ Hij tilt zijn zoon van de grond en tilt hem liefdevol boven zijn hoofd. ‘Moet je kijken Esther, Tim heeft er al weer een tandje bij’, zegt hij trots.

15.30 uur. Vandaag staan er voor Esther geen cliëntbezoeken meer op het programma. Maar dat betekent niet dat de werkdag erop zit. Vanavond nog de dossiers bijwerken. En - belangrijker nog - het gesprek van morgen bij de Stadsbank voorbereiden. Er staat nogal wat op het spel. Als het gesprek goed verloopt, kan dat voor David, Charlene en Tim wat financiële druk van de ketel halen. Het kan het verschil maken tussen leven en overleven.

De namen van bovengenoemde cliënten zijn om redenen van privacy gefingeerd.

Teamoverleg van gezinsbegeleiding

> Meer over gezinsbegeleiding bij Riwis
> Folder Gezinsbegeleiding (pagina Downloads)